Let’s know the anatomy of a coin. A coin has 2 faces widely known as Head and Tail. In Numismatic Study we call it the Obverse and Reverse side of a coin.
Obverse : This side is also known as the Heads, which we usually refer it while tossing a coin. Obverse side has a greater importance on a coin. It usually depicts Portrait of ruler or Monarch or emblem of the country and name of the country. These details vary for different countries.
In some coins, it becomes harder to distinguish which is obverse. Usually, side with portrait is considered as obverse but in some coins on neither sides you find portrait but it will have a unique symbol or unique emblem which is specific to that country this unique side is considered as obverse.
Reverse: The reverse side of the coin, also known as the tail depicts the denomination of the coin, Year of Issue and mint mark.
Legend : It’s also known as inscription. This is part of a coin it tell the importance of the coin, The country name, the issuing authority, event or individual of commemoration, Value or worth of the coin. The language of inscription is based on the country.
Portrait : Most of the coins issued by different countries bear portraits of leaders issued posthumously. Few countries such as England have portraits of the living reigning Monarch.
Field & Relief : The field is any flat area of the coin that hasn’t been raised off of the coin during minting. The portion of the design that has been raised is called the relief.
Rim : The rim is the upraised part of the coin that runs all the way around the edge of the coin on both sides. Rim is Upraised before the coins are minted. Rim protects the coin from wear and tear of coin and makes is easy to stack coin. Coins are minted with various types of rims
1. Plain Raised Rim
2. Toothed Rim
3. Toothed Decorative Rim
4. Thin Plain Rim
5. Thick Plain Rim
Mint Mark : Coins are minted from various mints within country. To identify a coin from which mint the coins are minted a small mark is added specific to that mint. These marks are called Mint Mark. The practice of mint marks are recorded since roman coins. Usually mintmarks are found below the date
Few coins used initials of Mint generally first letter of mint as mint mark. For example Indian proof set coins uses M for Mumbai, No Mint mark for Kolkata.
Date: The date on the coin represents the year of minting.
Edges: Every coin has an edge. An edge is an outer boarder of the coin it is also known as the third side of the coin which runs the entire circumference of the coin. They are various types of edges. Different edges were introduced to avoid forging coins
1. Reeded Edge :
2. Plain Edge
3. Security Edge
Shape : Generally most of the coins are issued circular shape. Circular coins are easy to handle and are more resistant against erosion. few come in odd shapes are special shapes. Some countries issue coins in Shape of Motor Bikes, Guitar shapes etc… Few specimens are listed below
1. Circular
2. Square
3. Scalloped Circular
4. Scalloped Octagon
5. Hexagon
6. Hendecagonal
Size: Coins are of various sizes and shapes. Coins of circular, Scalloped, Hexagonal etc are measured in Diameter and some coins are square in shape they are measured in length x Breath.
Metal Composition: Metal composition and face-value of the coins is given more importance in minting a coin, generally coins are minted 5 – 10% less that denomination. This is to control minting of fakes/ forged coins and melting the coins for a minimal profits. Coins are either minted in single metal or an alloy of 2 or more metals. Few examples are given below
1. Pure Copper
2. Bronze
3. Copper Nickel
4. Nickel Brass
5. Nickel
6. Aluminum
7. Stainless Steel
Orientation : The orientation of the obverse with respect to the reverse differs between countries. Some coins have coin orientation, where the coin must be flipped vertically to see the other side; other coins, such as British coins, have metallic orientation, where the coin must be flipped horizontally to see the other side.
Hindi (हिंदी)
आइए एक सिक्के की संरचना को समझें। एक सिक्के के 2 पक्ष होते हैं जिन्हें आमतौर पर हेड और टेल कहा जाता है। न्यूमिस्मैटिक अध्ययन में इन्हें सिक्के का ऑबवर्स (Obverse) और रिवर्स (Reverse) कहा जाता है।
ऑबवर्स (Obverse): इस पक्ष को हेड्स भी कहा जाता है, जिसे हम आमतौर पर सिक्का उछालते समय कहते हैं। ऑबवर्स पक्ष का सिक्के पर अधिक महत्व होता है। इसमें सामान्यतः शासक या सम्राट का चित्र, देश का प्रतीक चिन्ह और देश का नाम अंकित होता है। ये विवरण विभिन्न देशों के अनुसार बदलते हैं।
कुछ सिक्कों में यह पहचानना कठिन हो जाता है कि कौन सा पक्ष ऑबवर्स है। सामान्यतः जिस पक्ष पर चित्र होता है उसे ऑबवर्स माना जाता है, लेकिन कुछ सिक्कों में दोनों पक्षों पर चित्र नहीं होता, बल्कि किसी देश विशेष का विशिष्ट प्रतीक या चिन्ह होता है, उस विशेष पक्ष को ऑबवर्स माना जाता है।
रिवर्स (Reverse): सिक्के का रिवर्स पक्ष, जिसे टेल भी कहा जाता है, सिक्के का मूल्य, जारी करने का वर्ष और टकसाल चिह्न दर्शाता है।
लेजेंड (Legend): इसे अभिलेख भी कहा जाता है। यह सिक्के का वह भाग है जो सिक्के के महत्व, देश का नाम, जारी करने वाली प्राधिकरण, स्मरणीय घटना या व्यक्ति, तथा सिक्के के मूल्य को बताता है। अभिलेख की भाषा देश के अनुसार होती है।
पोर्ट्रेट (Portrait): विभिन्न देशों द्वारा जारी अधिकांश सिक्कों पर नेताओं के चित्र मरणोपरांत अंकित होते हैं। कुछ देश जैसे इंग्लैंड में जीवित शासनरत सम्राट के चित्र होते हैं।
फील्ड और रिलीफ (Field & Relief): फील्ड सिक्के का वह समतल भाग है जो टकसाल प्रक्रिया के दौरान उभरा नहीं होता। डिजाइन का जो भाग उभरा होता है उसे रिलीफ कहा जाता है।
रिम (Rim): रिम सिक्के का उठा हुआ किनारा होता है जो दोनों तरफ पूरे किनारे के चारों ओर होता है। सिक्के ढालने से पहले रिम बनाया जाता है। रिम सिक्के को घिसने से बचाता है और सिक्कों को ढेर में रखने में मदद करता है। सिक्कों में विभिन्न प्रकार के रिम होते हैं:
- साधारण उठा हुआ रिम
- दांतेदार रिम
- सजावटी दांतेदार रिम
- पतला साधारण रिम
- मोटा साधारण रिम
मिंट मार्क (Mint Mark): सिक्के देश के विभिन्न टकसालों में बनाए जाते हैं। यह पहचानने के लिए कि सिक्का किस टकसाल में बना है, एक छोटा चिन्ह लगाया जाता है जिसे मिंट मार्क कहते हैं। यह प्रथा रोमन सिक्कों से चली आ रही है। सामान्यतः मिंट मार्क तिथि के नीचे होता है।
कुछ सिक्कों में टकसाल के नाम का पहला अक्षर मिंट मार्क होता है। उदाहरण के लिए भारतीय प्रूफ सेट में मुंबई के लिए M और कोलकाता के लिए कोई मिंट मार्क नहीं होता।
तिथि (Date): सिक्के पर अंकित तिथि उसके निर्माण वर्ष को दर्शाती है।
एज (Edges): प्रत्येक सिक्के का एक किनारा होता है जिसे तीसरा पक्ष भी कहा जाता है। यह सिक्के की पूरी परिधि में होता है। जालसाजी रोकने के लिए विभिन्न प्रकार के किनारे बनाए गए:
- रीडेड एज
- प्लेन एज
- सिक्योरिटी एज
आकार (Shape): अधिकांश सिक्के गोल होते हैं। गोल सिक्के संभालने में आसान और क्षरण के प्रति अधिक प्रतिरोधी होते हैं। कुछ सिक्के विशेष आकारों में भी होते हैं जैसे मोटरसाइकिल या गिटार के आकार में। उदाहरण:
- गोल
- वर्गाकार
- स्कैलप्ड गोल
- स्कैलप्ड अष्टकोण
- षट्कोण
- ग्यारह कोणीय
आकार (Size): सिक्के विभिन्न आकारों में होते हैं। गोल, स्कैलप्ड और षट्कोणीय सिक्कों का माप व्यास से किया जाता है जबकि वर्गाकार सिक्कों का माप लंबाई × चौड़ाई से किया जाता है।
धातु संरचना (Metal Composition): सिक्के की धातु संरचना और अंकित मूल्य को टकसाल में विशेष महत्व दिया जाता है। सामान्यतः सिक्के का धातु मूल्य उसके अंकित मूल्य से 5–10% कम रखा जाता है ताकि नकली सिक्कों और पिघलाकर लाभ कमाने को रोका जा सके। सिक्के एक धातु या मिश्रधातु से बनाए जाते हैं। उदाहरण:
- शुद्ध तांबा
- कांस्य
- कॉपर-निकेल
- निकेल ब्रास
- निकेल
- एल्यूमिनियम
- स्टेनलेस स्टील
ओरिएंटेशन (Orientation): ऑबवर्स और रिवर्स का आपसी विन्यास देशों के अनुसार अलग होता है। कुछ सिक्कों में कॉइन ओरिएंटेशन होता है जिसमें सिक्के को ऊर्ध्वाधर पलटना पड़ता है, जबकि ब्रिटिश सिक्कों में मेडल ओरिएंटेशन होता है जिसमें सिक्के को क्षैतिज पलटना पड़ता है।
Kannada (ಕನ್ನಡ)
ನಾಣ್ಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಒಂದು ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ 2 ಮುಖಗಳಿವೆ, ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಡ್ ಮತ್ತು ಟೇಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನ್ಯೂಮಿಸ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅವನ್ನು ನಾಣ್ಯದ ಒಬ್ವರ್ಸ್ (Obverse) ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ (Reverse) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ।
ಒಬ್ವರ್ಸ್ (Obverse): ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಹೆಡ್ಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಎಸೆದಾಗ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಒಬ್ವರ್ಸ್ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನಾಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಪ್ರತಿಮೆ, ದೇಶದ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಹೆಸರು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವರಗಳು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ।
ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಒಬ್ವರ್ಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಒಬ್ವರ್ಸ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಎಮ್ಬ್ಲಂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವನ್ನು ಒಬ್ವರ್ಸ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
ರಿವರ್ಸ್ (Reverse): ನಾಣ್ಯದ ರಿವರ್ಸ್ ಭಾಗವನ್ನು ಟೇಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಾಣ್ಯದ ಮೌಲ್ಯ, ಬಿಡುಗಡೆ ವರ್ಷದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮಿಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ।
ಲೆಜೆಂಡ್ (Legend): ಇದನ್ನು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ (Inscription) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಾಣ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಾಣ್ಯದ ಮಹತ್ವ, ದೇಶದ ಹೆಸರು, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ನ ಭಾಷೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ।
ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ (Portrait): ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು ಅಥವಾ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮರಣಾನಂತರ (posthumously) ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಜೀವಂತ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ।
ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ರಿಲೀಫ್ (Field & Relief): ಫೀಲ್ಡ್ ಎಂದರೆ ನಾಣ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮಿಂಟಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲೇಳದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭಾಗ. ಮೇಲೇಳಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸದ ಭಾಗವನ್ನು ರಿಲೀಫ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
ರಿಂ (Rim): ರಿಂ ಎನ್ನುವುದು ನಾಣ್ಯದ ಅಂಚಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಮೇಲೇಳಿದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಚನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮಿಂಟ್ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ರಿಂ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಿಂ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ರಾಶಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ರಿಂಗಳು ಇರುತ್ತವೆ:
- ಸರಳ ಮೇಲೇಳಿದ ರಿಂ
- ಹಲ್ಲಿನ ರಿಂ
- ಅಲಂಕಾರಿಕ ಹಲ್ಲಿನ ರಿಂ
- ತೆಳುವಾದ ಸರಳ ರಿಂ
- ದಪ್ಪ ಸರಳ ರಿಂ
ಮಿಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ (Mint Mark): ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಮಿಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಣ್ಯ ಯಾವ ಮಿಂಟ್ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗುರುತು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಮಿಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿ ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ ದಿನಾಂಕದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ।
ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಟ್ನ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮಿಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ ಆಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೂಫ್ ಸೆಟ್ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈಗೆ “M” ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಿಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ।
ದಿನಾಂಕ (Date): ನಾಣ್ಯದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ದಿನಾಂಕವು ನಾಣ್ಯ ಮಿಂಟ್ ಮಾಡಲಾದ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।
ಎಡ್ಜ್ (Edges): ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಾಣ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅಂಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂಚು ಎಂದರೆ ನಾಣ್ಯದ ಹೊರಗಿನ ಗಡಿ, ಇದನ್ನು ನಾಣ್ಯದ ಮೂರನೇ ಭಾಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಾಣ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಎಡ್ಜ್ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ರೀಡೆಡ್ ಎಡ್ಜ್
- ಸರಳ ಎಡ್ಜ್
- ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಎಡ್ಜ್
ಆಕಾರ (Shape): ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಕಾಲ टिकುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೋಟಾರ್ ಬೈಕ್ ಅಥವಾ ಗಿಟಾರ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
- ವೃತ್ತಾಕಾರ
- ಚೌಕಾಕಾರ
- ಸ್ಕ್ಯಾಲೋಪ್ಡ್ ವೃತ್ತಾಕಾರ
- ಸ್ಕ್ಯಾಲೋಪ್ಡ್ ಅಷ್ಟಭುಜ
- ಷಟ್ಭುಜ
- ಹನ್ನೊಂದು ಬದಿಗಳಿರುವ (ಹೆಂಡೆಕಾಗನಲ್)
ಗಾತ್ರ (Size): ನಾಣ್ಯಗಳು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರ, ಸ್ಕ್ಯಾಲೋಪ್ಡ್, ಷಟ್ಭುಜ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚೌಕಾಕಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದ × ಅಗಲದ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ।
ಲೋಹ ಸಂಯೋಜನೆ (Metal Composition): ನಾಣ್ಯ ಮಿಂಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ಲೋಹ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮುಖಬೆಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅದರ ಮುಖಬೆಲೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 5–10% ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯದ ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾಣ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ಲೋಹದಿಂದ ಅಥವಾ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಲೋಹಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
- ಶುದ್ಧ ತಾಮ್ರ
- ಬ್ರಾಂಜ್
- ಕಾಪರ್-ನಿಕಲ್
- ನಿಕಲ್ ಬ್ರಾಸ್
- ನಿಕಲ್
- ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ
- ಸ್ಟೇನ್ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್
ಓರಿಯಂಟೇಶನ್ (Orientation): ಒಬ್ವರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ ನಡುವಿನ ದಿಕ್ಕು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಯಿನ್ ಓರಿಯಂಟೇಶನ್ ಇರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇತರ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಮೆಡಲ್ ಓರಿಯಂಟೇಶನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗ ಕಾಣುತ್ತದೆ।
Tamil (தமிழ்)
ஒரு நாணயத்தின் அமைப்பை அறிந்துகொள்வோம். ஒரு நாணயத்திற்கு 2 பக்கங்கள் உள்ளன, அவை பொதுவாக ஹெட் (Head) மற்றும் டெயில் (Tail) என்று அழைக்கப்படுகின்றன. நாணய ஆய்வில் இவை ஒப்வர்ஸ் (Obverse) மற்றும் ரிவர்ஸ் (Reverse) என்று அழைக்கப்படுகின்றன।
ஒப்வர்ஸ் (Obverse): இந்த பக்கம் ஹெட்ஸ் என்றும் அழைக்கப்படுகிறது, நாம் பொதுவாக நாணயத்தை சுழற்றும் போது இதைப் பயன்படுத்துகிறோம். ஒப்வர்ஸ் பக்கம் நாணயத்தில் அதிக முக்கியத்துவம் பெற்றது. இதில் பொதுவாக ஆட்சியாளர் அல்லது மன்னரின் உருவம், நாட்டின் சின்னம் மற்றும் நாட்டின் பெயர் காணப்படும். இந்த விவரங்கள் நாடு தோறும் மாறுபடும்।
சில நாணயங்களில் எந்த பக்கம் ஒப்வர்ஸ் என்பதை கண்டறிவது கடினமாக இருக்கும். பொதுவாக உருவம் உள்ள பக்கம் ஒப்வர்ஸ் ஆக கருதப்படுகிறது, ஆனால் சில நாணயங்களில் இரு பக்கங்களிலும் உருவம் இருக்காது; ஆனால் அந்த நாட்டிற்கு உரிய தனித்துவமான சின்னம் அல்லது எம்ப்ளம் இருக்கும். அந்த தனிப்பட்ட பக்கமே ஒப்வர்ஸ் ஆக கருதப்படுகிறது।
ரிவர்ஸ் (Reverse): நாணயத்தின் ரிவர்ஸ் பக்கம், டெயில் என்றும் அழைக்கப்படுகிறது, நாணயத்தின் மதிப்பு, வெளியிடப்பட்ட ஆண்டு மற்றும் மிண்ட் மார்க் ஆகியவற்றை காட்டுகிறது।
லெஜண்ட் (Legend): இது இன்ஸ்கிரிப்ஷன் (Inscription) என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. இது நாணயத்தின் முக்கியத்துவம், நாட்டின் பெயர், வெளியிடும் அதிகாரம், நினைவுகூரப்படும் நபர் அல்லது நிகழ்வு மற்றும் நாணயத்தின் மதிப்பு அல்லது பெறுமதி ஆகியவற்றை தெரிவிக்கிறது. இந்த எழுத்துகளின் மொழி நாட்டைப் பொறுத்து மாறுபடும்।
போர்ட்ரெய்ட் (Portrait): பல நாடுகளில் வெளியிடப்படும் நாணயங்களில் தலைவர்கள் அல்லது முக்கிய நபர்களின் உருவங்கள் அவர்கள் இறந்த பிறகு (posthumously) இடம்பெறும். சில நாடுகள், உதாரணமாக இங்கிலாந்து, உயிருடன் இருக்கும் ஆட்சி செய்கிற மன்னரின் உருவத்தை பயன்படுத்துகின்றன।
ஃபீல்டு & ரிலீஃப் (Field & Relief): ஃபீல்டு என்பது நாணயத்தில் உயர்த்தப்படாத சமமான பகுதி. உயர்த்தப்பட்ட வடிவமைப்புப் பகுதியை ரிலீஃப் என்று அழைக்கப்படுகிறது।
ரிம் (Rim): ரிம் என்பது நாணயத்தின் விளிம்பைச் சுற்றி முழுவதும் ஓடும் உயர்ந்த பகுதி. நாணயம் தயாரிக்கப்படுவதற்கு முன்பே ரிம் உருவாக்கப்படுகிறது. ரிம் நாணயத்தை சேதமடைவதிலிருந்து பாதுகாக்கிறது மற்றும் நாணயங்களை எளிதாக அடுக்க உதவுகிறது. நாணயங்களில் பல வகையான ரிம் வகைகள் உள்ளன:
- சாதாரண உயர்ந்த ரிம்
- பற்கள் கொண்ட ரிம்
- அலங்கார பற்கள் கொண்ட ரிம்
- மெல்லிய சாதாரண ரிம்
- தடிமனான சாதாரண ரிம்
மிண்ட் மார்க் (Mint Mark): நாணயங்கள் ஒரு நாட்டின் பல்வேறு மிண்ட்களில் தயாரிக்கப்படுகின்றன. ஒரு நாணயம் எந்த மிண்டில் தயாரிக்கப்பட்டது என்பதை அறிய ஒரு சிறிய குறி இடப்படுகிறது, அதையே மிண்ட் மார்க் என்று அழைக்கப்படுகிறது. இந்த நடைமுறை ரோமன் காலத்திலிருந்தே பயன்படுத்தப்பட்டு வருகிறது. பொதுவாக மிண்ட் மார்க் தேதி கீழே காணப்படும்।
சில நாணயங்களில் மிண்ட் பெயரின் முதல் எழுத்து மிண்ட் மார்க் ஆக பயன்படுத்தப்படுகிறது. உதாரணமாக இந்திய புரூஃப் செட் நாணயங்களில் மும்பைக்கு “M” பயன்படுத்தப்படுகிறது, கொல்கத்தாவுக்கு மிண்ட் மார்க் இல்லை।
தேதி (Date): நாணயத்தில் உள்ள தேதி, அது தயாரிக்கப்பட்ட ஆண்டைக் குறிக்கிறது।
எட்ஜ் (Edges): ஒவ்வொரு நாணயத்திற்கும் ஒரு விளிம்பு உள்ளது. இது நாணயத்தின் மூன்றாவது பக்கம் என்றும் அழைக்கப்படுகிறது மற்றும் நாணயத்தின் முழு சுற்றளவிலும் ஓடுகிறது. போலி நாணயங்களைத் தடுக்க பல்வேறு வகையான விளிம்புகள் அறிமுகப்படுத்தப்பட்டுள்ளன:
- ரீடெட் எட்ஜ்
- பிளெயின் எட்ஜ்
- பாதுகாப்பு எட்ஜ்
வடிவம் (Shape): பொதுவாக அதிகமான நாணயங்கள் வட்ட வடிவத்தில் வெளியிடப்படுகின்றன. வட்ட நாணயங்கள் கையாள எளிதாகவும், சேதத்திற்கு எதிராக அதிக எதிர்ப்பு உடையதாகவும் உள்ளன. சில நாணயங்கள் விசித்திரமான வடிவங்களிலும் கிடைக்கின்றன, உதாரணமாக மோட்டார் பைக் அல்லது கிட்டார் வடிவம். சில எடுத்துக்காட்டுகள்:
- வட்டம்
- சதுரம்
- ஸ்காலோப்டு வட்டம்
- ஸ்காலோப்டு அஷ்டகோணம்
- அறுகோணம்
- 11 கோண வடிவம் (ஹெண்டெகாகனல்)
அளவு (Size): நாணயங்கள் பல்வேறு அளவுகளிலும் வடிவங்களிலும் உள்ளன. வட்டம், ஸ்காலோப்டு, அறுகோண நாணயங்கள் விட்டத்தின் மூலம் அளவிடப்படுகின்றன, சதுர நாணயங்கள் நீளம் × அகலம் மூலம் அளவிடப்படுகின்றன।
உலோக அமைப்பு (Metal Composition): நாணயங்களை தயாரிக்கும் போது உலோக அமைப்பும் முக மதிப்பும் முக்கியமாக கருதப்படுகின்றன. பொதுவாக நாணயத்தின் உலோக மதிப்பு அதன் முக மதிப்பை விட 5–10% குறைவாக இருக்கும். இது போலி நாணய உற்பத்தி மற்றும் உருக்கி லாபம் ஈட்டுவதை கட்டுப்படுத்த உதவுகிறது. நாணயங்கள் ஒரே உலோகத்திலோ அல்லது இரண்டு அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட உலோகங்களின் கலவையிலோ தயாரிக்கப்படுகின்றன. சில எடுத்துக்காட்டுகள்:
- தூய தாமிரம்
- வெண்கலம்
- காப்பர்-நிக்கல்
- நிக்கல்-பிராஸ்
- நிக்கல்
- அலுமினியம்
- ஸ்டெயின்லெஸ் ஸ்டீல்
ஓரியண்டேஷன் (Orientation): ஒப்வர்ஸ் மற்றும் ரிவர்ஸ் இடையிலான அமைப்பு நாடு தோறும் மாறுபடும். சில நாணயங்களில் கோயின் ஓரியண்டேஷன் உள்ளது, இதில் நாணயத்தை செங்குத்தாக திருப்ப வேண்டும். மற்ற சில நாணயங்கள், உதாரணமாக பிரிட்டிஷ் நாணயங்கள், மெடல் ஓரியண்டேஷன் கொண்டவை, இதில் நாணயத்தை கிடையாக திருப்ப வேண்டும்।
Telugu (తెలుగు)
ఒక నాణెం యొక్క నిర్మాణాన్ని తెలుసుకుందాం. ఒక నాణెానికి 2 వైపులు ఉంటాయి, వాటిని సాధారణంగా హెడ్ మరియు టెయిల్ అని పిలుస్తారు. న్యూమిస్మాటిక్ అధ్యయనంలో వాటిని నాణెం యొక్క ఒబ్వర్స్ (Obverse) మరియు రివర్స్ (Reverse) వైపులుగా పిలుస్తారు।
ఒబ్వర్స్ (Obverse): ఈ వైపు హెడ్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, మనం సాధారణంగా నాణెం ఎగరేసినప్పుడు దీనిని ఉపయోగిస్తాము. ఒబ్వర్స్ వైపు నాణెంలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంటుంది. ఇది సాధారణంగా పాలకుడు లేదా రాజు యొక్క చిత్రాన్ని, దేశపు చిహ్నాన్ని మరియు దేశపు పేరును చూపిస్తుంది. ఈ వివరాలు దేశాన్ని బట్టి మారుతాయి।
కొన్ని నాణేల్లో ఏది ఒబ్వర్స్ అనేది గుర్తించడం కష్టంగా ఉంటుంది. సాధారణంగా చిత్రం ఉన్న వైపు ఒబ్వర్స్గా పరిగణించబడుతుంది, కానీ కొన్ని నాణేల్లో రెండు వైపులా చిత్రాలు ఉండవు, కానీ ఒక ప్రత్యేకమైన చిహ్నం లేదా ఆ దేశానికి ప్రత్యేకమైన ఎంబ్లం ఉంటుంది. ఆ ప్రత్యేకమైన వైపునే ఒబ్వర్స్గా పరిగణిస్తారు।
రివర్స్ (Reverse): నాణెం యొక్క రివర్స్ వైపు, దీనిని టెయిల్ అని కూడా పిలుస్తారు, నాణెం యొక్క విలువ, విడుదల చేసిన సంవత్సరం మరియు మింట్ మార్క్ను చూపిస్తుంది।
లెజెండ్ (Legend): దీనిని శాసనం (Inscription) అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది నాణెం యొక్క ఒక భాగం, ఇది నాణెం యొక్క ప్రాముఖ్యత, దేశపు పేరు, జారీ చేసే సంస్థ, స్మారకార్థ వ్యక్తి లేదా సంఘటన, మరియు నాణెం యొక్క విలువ లేదా ధరను తెలియజేస్తుంది. శాసనం యొక్క భాష దేశాన్ని బట్టి మారుతుంది।
పోర్ట్రెయిట్ (Portrait): అనేక దేశాలు జారీ చేసిన నాణేల్లో నాయకుల చిత్రాలు మరణానంతరం (posthumously) ఉంచబడతాయి. కొన్ని దేశాలు, ఉదాహరణకు ఇంగ్లాండ్, ప్రస్తుత పాలక రాజు యొక్క జీవ చిత్రాన్ని ఉపయోగిస్తాయి।
ఫీల్డ్ & రిలీఫ్ (Field & Relief): ఫీల్డ్ అనేది నాణెంలో ఎత్తుగా లేని సపాటైన భాగం. మింటింగ్ సమయంలో పైకి ఎత్తబడిన డిజైన్ భాగాన్ని రిలీఫ్ అంటారు।
రిమ్ (Rim): రిమ్ అనేది నాణెం యొక్క అంచు చుట్టూ ఉన్న ఎత్తైన భాగం, ఇది రెండు వైపులా మొత్తం అంచు చుట్టూ ఉంటుంది. నాణేలను తయారు చేసే ముందు రిమ్ తయారు చేస్తారు. రిమ్ నాణెాన్ని దెబ్బతినకుండా కాపాడుతుంది మరియు నాణేలను సులభంగా పేర్చడానికి సహాయపడుతుంది. నాణేలు వివిధ రకాల రిమ్లతో తయారు చేయబడతాయి:
- సాదా ఎత్తైన రిమ్
- దంతాలున్న రిమ్
- అలంకార దంతాలున్న రిమ్
- పలుచని సాదా రిమ్
- మందమైన సాదా రిమ్
మింట్ మార్క్ (Mint Mark): నాణేలు దేశంలోని వివిధ మింట్లలో తయారు చేయబడతాయి. ఒక నాణెం ఏ మింట్లో తయారైంది అనేది గుర్తించడానికి ఒక చిన్న గుర్తు వేస్తారు. దీనిని మింట్ మార్క్ అంటారు. ఈ విధానం రోమన్ నాణేలు కాలం నుండి ఉంది. సాధారణంగా మింట్ మార్క్ తేదీ కింద ఉంటుంది।
కొన్ని నాణేలు మింట్ పేరులోని మొదటి అక్షరాన్ని మింట్ మార్క్గా ఉపయోగిస్తాయి. ఉదాహరణకు భారత ప్రూఫ్ సెట్ నాణేల్లో ముంబై కోసం “M” ఉపయోగిస్తారు, కోల్కతా కోసం మింట్ మార్క్ ఉండదు।
తేదీ (Date): నాణెంపై ఉన్న తేదీ అది తయారైన సంవత్సరాన్ని సూచిస్తుంది।
ఎడ్జ్ (Edges): ప్రతి నాణెానికి ఒక అంచు ఉంటుంది. దీనిని నాణెం యొక్క మూడవ వైపు అని కూడా అంటారు. ఇది నాణెం మొత్తం చుట్టుకొలతలో ఉంటుంది. నకిలీ నాణేలను నివారించడానికి వివిధ రకాల అంచులు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి:
- రీడెడ్ ఎడ్జ్
- సాదా ఎడ్జ్
- సెక్యూరిటీ ఎడ్జ్
ఆకారం (Shape): సాధారణంగా ఎక్కువ నాణేలు వృత్తాకారంలో ఉంటాయి. వృత్తాకార నాణేలు ఉపయోగించడానికి సులభం మరియు ధ్వంసానికి ప్రతిఘటన ఎక్కువగా ఉంటుంది. కొన్ని నాణేలు ప్రత్యేక ఆకారాల్లో కూడా వస్తాయి, ఉదాహరణకు మోటార్ బైక్ లేదా గిటార్ ఆకారంలో. కొన్ని ఉదాహరణలు:
- వృత్తాకారం
- చతురస్రం
- స్కాలోప్డ్ వృత్తాకారం
- స్కాలోప్డ్ అష్టభుజం
- షట్భుజం
- హెన్డెకాగనల్ (11 కోణాలు)
పరిమాణం (Size): నాణేలు వివిధ పరిమాణాలు మరియు ఆకారాలలో ఉంటాయి. వృత్తాకార, స్కాలోప్డ్, షట్భుజాకార నాణేలను వ్యాసం ద్వారా కొలుస్తారు, మరియు చతురస్రాకార నాణేలను పొడవు × వెడల్పు ద్వారా కొలుస్తారు।
లోహ నిర్మాణం (Metal Composition): నాణెం తయారీలో లోహ నిర్మాణం మరియు ముఖ విలువకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. సాధారణంగా నాణెం యొక్క లోహ విలువ దాని ముఖ విలువ కంటే 5–10% తక్కువగా ఉంటుంది. ఇది నకిలీ నాణేలు తయారీని మరియు నాణేలను కరిగించి లాభం పొందడాన్ని నియంత్రించడానికి. నాణేలు ఒకే లోహంతో లేదా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ లోహాల మిశ్రమంతో తయారు చేయబడతాయి. కొన్ని ఉదాహరణలు:
- శుద్ధ రాగి
- బ్రాంజ్
- కాపర్-నికెల్
- నికెల్ బ్రాస్
- నికెల్
- అల్యూమినియం
- స్టెయిన్లెస్ స్టీల్
ఓరియంటేషన్ (Orientation): ఒబ్వర్స్ మరియు రివర్స్ మధ్య సంబంధం దేశాన్ని బట్టి మారుతుంది. కొన్ని నాణేలు కోయిన్ ఓరియంటేషన్లో ఉంటాయి, అందులో నాణెాన్ని నిలువుగా తిప్పాలి. ఇతర నాణేలు, ఉదాహరణకు బ్రిటిష్ నాణేలు, మెడల్ ఓరియంటేషన్లో ఉంటాయి, అందులో నాణెాన్ని అడ్డంగా తిప్పాలి।
Malayalam (മലയാളം)
ഒരു നാണയത്തിന്റെ ഘടനയെ മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു നാണയത്തിന് 2 വശങ്ങളുണ്ട്, അവയെ സാധാരണയായി ഹെഡ് (Head) എന്നും ടെയിൽ (Tail) എന്നും വിളിക്കുന്നു. ന്യുമിസ്മാറ്റിക് പഠനത്തിൽ ഇവയെ ഒബ്വേഴ്സ് (Obverse) എന്നും റിവേഴ്സ് (Reverse) എന്നും വിളിക്കുന്നു।
ഒബ്വേഴ്സ് (Obverse): ഈ വശം ഹെഡ്സ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, നാം സാധാരണയായി നാണയം എറിയുമ്പോൾ ഇതിനെ പറയുന്നു. ഒബ്വേഴ്സ് വശത്തിന് നാണയത്തിൽ കൂടുതലായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇതിൽ സാധാരണയായി ഭരണാധികാരിയുടെ അല്ലെങ്കിൽ രാജാവിന്റെ ചിത്രം, രാജ്യത്തിന്റെ ചിഹ്നം, രാജ്യത്തിന്റെ പേര് എന്നിവ കാണപ്പെടുന്നു. ഈ വിവരങ്ങൾ രാജ്യത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു।
ചില നാണയങ്ങളിൽ ഏത് വശമാണ് ഒബ്വേഴ്സ് എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. സാധാരണയായി ചിത്രം ഉള്ള വശം ഒബ്വേഴ്സ് ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ ചില നാണയങ്ങളിൽ രണ്ടു വശങ്ങളിലും ചിത്രം ഇല്ലാതെയും, രാജ്യത്തിന് പ്രത്യേകമായ ചിഹ്നമോ എംബ്ലമോ ഉണ്ടാകാം. ആ പ്രത്യേക വശമാണ് ഒബ്വേഴ്സ് ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്।
റിവേഴ്സ് (Reverse): നാണയത്തിന്റെ റിവേഴ്സ് വശം, ടെയിൽ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, നാണയത്തിന്റെ മൂല്യം, പുറത്തിറക്കിയ വർഷം, മിന്റ് മാർക്ക് എന്നിവ കാണിക്കുന്നു।
ലെജൻഡ് (Legend): ഇത് ഇൻസ്ക്രിപ്ഷൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. നാണയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം, രാജ്യത്തിന്റെ പേര്, പുറത്തിറക്കുന്ന അധികാരം, സ്മരണാർഥ വ്യക്തി അല്ലെങ്കിൽ സംഭവം, നാണയത്തിന്റെ മൂല്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. ഇൻസ്ക്രിപ്ഷന്റെ ഭാഷ രാജ്യത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും।
പോർട്രെയിറ്റ് (Portrait): വിവിധ രാജ്യങ്ങൾ പുറത്തിറക്കുന്ന നാണയങ്ങളിൽ നേതാക്കളുടെ ചിത്രങ്ങൾ സാധാരണയായി മരണാനന്തരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങൾ, ഉദാഹരണത്തിന് ഇംഗ്ലണ്ട്, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഭരണാധികാരിയുടെ ചിത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നു।
ഫീൽഡ് & റിലീഫ് (Field & Relief): ഫീൽഡ് എന്നത് നാണയത്തിലെ ഉയർന്നിട്ടില്ലാത്ത സമതല ഭാഗമാണ്. ഉയർത്തിയിരിക്കുന്ന രൂപകൽപ്പന ഭാഗത്തെ റിലീഫ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു।
റിം (Rim): നാണയത്തിന്റെ അറ്റത്ത് മുഴുവനായി ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ഉയർന്ന ഭാഗമാണ് റിം. നാണയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് റിം ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് നാണയത്തെ കേടുപാടുകളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുകയും നാണയങ്ങളെ എളുപ്പത്തിൽ കെട്ടിവയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിവിധ തരത്തിലുള്ള റിംകൾ ഉണ്ട്:
- സാധാരണ ഉയർന്ന റിം
- പല്ലുകളുള്ള റിം
- അലങ്കാര പല്ലുകളുള്ള റിം
- മെലിഞ്ഞ സാധാരണ റിം
- കട്ടിയുള്ള സാധാരണ റിം
മിന്റ് മാർക്ക് (Mint Mark): നാണയങ്ങൾ രാജ്യത്തിനുള്ളിലെ വിവിധ മിന്റുകളിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. നാണയം ഏത് മിന്റിൽ നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ ചെറിയ അടയാളം നൽകുന്നു, അതിനെ മിന്റ് മാർക്ക് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് റോമൻ കാലം മുതൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. സാധാരണയായി ഇത് തീയതിക്ക് താഴെയായിരിക്കും।
ചില നാണയങ്ങളിൽ മിന്റിന്റെ ആദ്യക്ഷരം മിന്റ് മാർക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ഇന്ത്യയിൽ മുംബൈയ്ക്ക് “M” ഉപയോഗിക്കുന്നു, കൊൽക്കത്തയ്ക്ക് മിന്റ് മാർക്ക് ഇല്ല।
തീയതി (Date): നാണയത്തിലെ തീയതി നിർമ്മാണ വർഷത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
എഡ്ജ് (Edges): ഓരോ നാണയത്തിനും ഒരു അറ്റമുണ്ട്. ഇത് നാണയത്തിന്റെ മൂന്നാം വശം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, ഇത് മുഴുവൻ ചുറ്റളവിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. വ്യാജ നാണയങ്ങൾ തടയാൻ വിവിധ തരത്തിലുള്ള എഡ്ജുകൾ അവതരിപ്പിച്ചു:
- റീഡഡ് എഡ്ജ്
- പ്ലെയിൻ എഡ്ജ്
- സെക്യൂരിറ്റി എഡ്ജ്
ആകൃതി (Shape): സാധാരണയായി കൂടുതൽ നാണയങ്ങളും വൃത്താകാരത്തിലാണ്. വൃത്താകാര നാണയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ എളുപ്പവും ധരിക്കൽക്കെതിരെ കൂടുതൽ പ്രതിരോധവുമാണ്. ചില നാണയങ്ങൾ പ്രത്യേക ആകൃതികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന് മോട്ടോർബൈക്ക് അല്ലെങ്കിൽ ഗിറ്റാർ രൂപത്തിൽ. ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ:
- വൃത്താകാരം
- ചതുരം
- സ്കല്ലോപ്പ്ഡ് വൃത്തം
- സ്കല്ലോപ്പ്ഡ് അഷ്ടഭുജം
- ഷഡ്ഭുജം
- ഹെൻഡെകാഗണൽ (11 വശങ്ങൾ)
വലുപ്പം (Size): നാണയങ്ങൾ വിവിധ വലുപ്പങ്ങളിലും ആകൃതികളിലും ലഭ്യമാണ്. വൃത്താകാര, സ്കല്ലോപ്പ്ഡ്, ഷഡ്ഭുജ നാണയങ്ങൾ വ്യാസം ഉപയോഗിച്ച് അളക്കുന്നു, ചതുരാകാര നാണയങ്ങൾ നീളം × വീതി ഉപയോഗിച്ച് അളക്കുന്നു।
ലോഹ ഘടന (Metal Composition): നാണയത്തിന്റെ ലോഹ ഘടനയും മുഖവിലയും നിർണ്ണായകമാണ്. സാധാരണയായി നാണയത്തിന്റെ ലോഹ മൂല്യം അതിന്റെ മുഖവിലയേക്കാൾ 5–10% കുറവായിരിക്കും. ഇത് വ്യാജ നാണയ നിർമ്മാണവും ഉരുക്കി ലാഭം നേടുന്നതും നിയന്ത്രിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. നാണയങ്ങൾ ഏക ലോഹത്തിലോ ഒന്നിലധികം ലോഹങ്ങളുടെ അലോയിലോ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണങ്ങൾ:
- ശുദ്ധ താമ്രം
- ബ്രോൺസ്
- കാപ്പർ-നിക്കൽ
- നിക്കൽ ബ്രാസ്
- നിക്കൽ
- അലുമിനിയം
- സ്റ്റെയിൻലെസ് സ്റ്റീൽ
ഓറിയന്റേഷൻ (Orientation): ഒബ്വേഴ്സും റിവേഴ്സും തമ്മിലുള്ള ദിശ രാജ്യത്തിനനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ചില നാണയങ്ങളിൽ കോയിൻ ഓറിയന്റേഷൻ ഉണ്ടാകുന്നു, അവയിൽ നാണയം ലംബമായി തിരിക്കണം. ബ്രിട്ടീഷ് നാണയങ്ങളിൽ മെഡൽ ഓറിയന്റേഷൻ ഉണ്ടാകുന്നു, അവയിൽ നാണയം തിരശ്ചീനമായി തിരിക്കണം।